EU07/EP07 [4E/303E] (1964)

„Siódemka” – królowa polskich torów

Lokomotywy serii EU07 i EP07 należą do najbardziej legendarnych pojazdów w historii polskiego kolejnictwa. Przez dziesięciolecia były podstawowymi elektrowozami pasażerskimi PKP, prowadząc najważniejsze pociągi pośpieszne, ekspresowe i międzynarodowe. Dla wielu pokoleń pasażerów charakterystyczna sylwetka „siódemki” stała się symbolem polskiej kolei drugiej połowy XX wieku.

Historia EU07 zaczęła się pod koniec lat 50., gdy PKP rozpoczęły intensywną elektryfikację głównych magistral kolejowych. Rosnący ruch pasażerski wymagał nowoczesnych, szybkich i niezawodnych elektrowozów zdolnych do prowadzenia ciężkich składów na trasach Warszawa – Katowice, Warszawa – Kraków czy Poznań – Szczecin. Wcześniejsze serie, takie jak EP02, EP03 czy EU20, pozwoliły zdobyć doświadczenie, ale nie spełniały w pełni oczekiwań przewoźnika.

Przełom nastąpił wraz z zakupem brytyjskich lokomotyw EU06. W 1959 roku Polska podpisała umowę licencyjną z brytyjskim przemysłem kolejowym, obejmującą nie tylko dostawę gotowych pojazdów, ale również dokumentację techniczną umożliwiającą produkcję krajową. Na podstawie tej dokumentacji zakłady Pafawag we Wrocławiu rozpoczęły opracowywanie polskiej wersji elektrowozu. Nowa konstrukcja otrzymała oznaczenie fabryczne 4E.

Pierwszy egzemplarz EU07 ukończono w 1964 roku, natomiast regularna produkcja seryjna ruszyła w roku 1965. Lokomotywy budowano w Pafawagu do 1974 roku. W tym czasie wyprodukowano 240 egzemplarzy oznaczonych numerami od EU07-001 do EU07-240. Były to pierwsze polskie elektrowozy elektryczne produkowane na tak dużą skalę.

Choć EU07 wywodziły się bezpośrednio z brytyjskiej EU06, konstrukcja została częściowo dostosowana do polskich warunków i możliwości przemysłu. Przeliczono dokumentację na system metryczny, zmodyfikowano część urządzeń elektrycznych oraz wprowadzono nowe ogrzewanie kabiny maszynisty zasilane bezpośrednio napięciem 3000 V. Dzięki tym zmianom lokomotywy były łatwiejsze w produkcji i eksploatacji na PKP.

EU07 były elektrowozami uniwersalnymi, co oznaczało możliwość prowadzenia zarówno pociągów pasażerskich, jak i towarowych. Lokomotywa posiadała układ osi Bo′Bo′, cztery silniki trakcyjne EE541 oraz moc ciągłą około 2000 kW. Maksymalna prędkość wynosiła 125 km/h. Dzięki sterowaniu wielokrotnemu jeden maszynista mógł obsługiwać dwie połączone lokomotywy jednocześnie. Konstrukcja była wyjątkowo udana – prosta, trwała i stosunkowo łatwa w naprawach.

Lokomotywy szybko zdobyły ogromną popularność wśród kolejarzy. Maszyniści cenili je za dobre właściwości trakcyjne, przewidywalne zachowanie i dużą niezawodność. W latach 60., 70. i 80. „siódemki” można było spotkać praktycznie na wszystkich zelektryfikowanych liniach w Polsce. Obsługiwały zarówno ekspresy dalekobieżne, jak i ciężkie pociągi towarowe. Z czasem stały się wręcz symbolem trakcji elektrycznej PKP.

W latach 80. produkcję wznowiono w zakładach HCP Hipolit Cegielski w Poznaniu. Nowa wersja otrzymała oznaczenie fabryczne 303E. Konstrukcja została częściowo zmodernizowana na podstawie doświadczeń zdobytych podczas produkcji dwuczłonowych lokomotyw ET41. Pudło wydłużono i wzmocniono charakterystycznymi ryflowaniami ścian bocznych, poprawiono także część instalacji pneumatycznych i elektrycznych. Produkcję serii 303E prowadzono od 1983 do 1992 roku. Łącznie powstało 243 egzemplarze tej odmiany.

W połowie lat 90. część lokomotyw EU07 przebudowano do wersji EP07. Modernizacja polegała głównie na zmianie przełożenia przekładni trakcyjnej, co poprawiało właściwości przy prowadzeniu szybkich pociągów pasażerskich. Choć maksymalna prędkość pozostała na poziomie 125 km/h, lokomotywy lepiej sprawdzały się w ruchu ekspresowym. Seria EP07 szybko stała się podstawowym elektrowozem pasażerskim PKP Intercity.

Z biegiem lat „siódemki” przechodziły liczne modernizacje. Powstały między innymi wersje EU07A, EP07P czy EU07E, wyposażone w nowoczesne pulpity maszynisty, elektroniczne systemy sterowania, klimatyzację oraz zmodernizowane silniki trakcyjne. Mimo upływu ponad pół wieku od powstania pierwszych egzemplarzy wiele z tych lokomotyw nadal pozostaje w regularnej eksploatacji.

Łącznie wyprodukowano aż 483 lokomotywy rodziny EU07/EP07, co czyni ją jedną z najliczniejszych i najważniejszych serii elektrowozów w historii Polski. Na bazie tej konstrukcji powstały również inne słynne pojazdy, między innymi ET41, EP08 czy różne wersje modernizacyjne wykorzystywane współcześnie przez PKP Intercity i przewoźników towarowych.

Do dziś EU07 i EP07 pozostają ikonami polskiej kolei. Charakterystyczny dźwięk silników EE541, sylwetka z dużymi reflektorami zwanymi „wiadrami” oraz wieloletnia obecność na niemal każdej zelektryfikowanej linii sprawiły, że „siódemki” na trwałe wpisały się w historię i kulturę polskiego kolejnictwa.