EU06 [CLASS 83] (1962)

„Anglik”, który zmienił polską kolej

Lokomotywy serii EU06 należą do najważniejszych elektrowozów w historii Polskich Kolei Państwowych. Choć wyprodukowano jedynie dwadzieścia egzemplarzy tej serii, ich znaczenie dla rozwoju polskiego kolejnictwa było ogromne. To właśnie EU06 stały się bezpośrednim wzorem dla legendarnej serii EU07 – najliczniej produkowanej i najbardziej rozpoznawalnej lokomotywy elektrycznej w historii PKP.

Na początku lat 60. Polska intensywnie rozwijała elektryfikację głównych magistral kolejowych. Rosnący ruch pasażerski oraz potrzeba skracania czasu przejazdu wymagały nowoczesnych, szybkich i niezawodnych elektrowozów. Eksploatowane wcześniej serie EP02, EP03, EU04 i EU05 pozwoliły zdobyć cenne doświadczenia, jednak żadna z nich nie stała się konstrukcją w pełni odpowiadającą potrzebom PKP. Część lokomotyw była awaryjna, inne okazywały się zbyt słabe lub trudne w utrzymaniu.

W 1959 roku PKP podpisały kontrakt z brytyjskim konsorcjum Contractors Committee, w którego skład wchodziły między innymi English Electric, AEI Traction oraz British Insulated Callender’s Cables. Umowa obejmowała dostawę nowoczesnych lokomotyw elektrycznych, urządzeń dla sieci trakcyjnej oraz – co najważniejsze – licencję na przyszłą produkcję tych pojazdów w Polsce. Była to jedna z najważniejszych umów technologicznych w historii polskiego kolejnictwa.

Nowe lokomotywy budowano w słynnych zakładach Vulcan Foundry w Newton-le-Willows w Wielkiej Brytanii – jednej z najstarszych fabryk lokomotyw na świecie, założonej jeszcze w XIX wieku przez rodzinę Stephensona. Konstrukcja EU06 opierała się na rozwiązaniach brytyjskiej lokomotywy British Rail Class 83, rozwijanej dla elektryfikowanej West Coast Main Line. Polski wariant dostosowano jednak do zasilania napięciem 3 kV prądu stałego stosowanego na PKP.

Pierwszy egzemplarz EU06 dotarł do Polski na początku 1962 roku. Po przeprowadzeniu prób lokomotywy skierowano do lokomotywowni Kraków Prokocim, która przez wiele lat pozostała główną bazą serii. Do końca 1962 roku dostarczono dziewiętnaście egzemplarzy, natomiast ostatni – EU06-20 – trafił do Polski w 1965 roku po dodatkowych modernizacjach i usunięciu problemów technicznych wykrytych podczas prób fabrycznych.

Lokomotywy szybko zyskały wśród kolejarzy przydomek „Angliki” ze względu na kraj pochodzenia. Były konstrukcjami bardzo nowoczesnymi jak na początek lat 60. Posiadały układ osi Bo′Bo′, całkowicie spawane pudło oraz cztery silniki trakcyjne EE541 o łącznej mocy około 2000 kW. Maksymalna prędkość wynosiła 125 km/h, co pozwalało na prowadzenie ciężkich pociągów pasażerskich i ekspresowych. Lokomotywy mogły również pracować w trakcji wielokrotnej, umożliwiającej sterowanie dwoma pojazdami przez jednego maszynistę.

EU06 wyróżniały się także charakterystycznym wyglądem. Duże reflektory umieszczone w okrągłych obudowach szybko otrzymały wśród kolejarzy nazwę „wiader”. Lokomotywy malowano początkowo w klasyczne zielone barwy PKP z czerwonym pasem ostojowym i czerwonymi pantografami. Sylwetka pojazdu była nowoczesna, prosta i bardzo funkcjonalna – dokładnie zgodna z brytyjską szkołą projektowania lokomotyw elektrycznych.

Największe znaczenie EU06 polegało jednak na czymś innym – lokomotywy stały się podstawą do uruchomienia produkcji krajowej serii EU07. Dokumentacja techniczna zakupiona wraz z „Anglikami” została dostosowana przez Centralne Biuro Konstrukcyjne Przemysłu Taboru Kolejowego, a następnie wdrożona do produkcji w zakładach Pafawag we Wrocławiu. Pierwsze EU07 opuściły fabrykę w 1965 roku. W praktyce oznaczało to, że EU06 zapoczątkowały najważniejszą rodzinę polskich elektrowozów powojennych.

Przez kolejne dekady EU06 prowadziły najważniejsze pociągi pasażerskie i ekspresowe w południowej Polsce. Można je było spotkać między innymi na trasach Kraków – Katowice, Kraków – Warszawa czy Kraków – Przemyśl. Dzięki dużemu podobieństwu do EU07 lokomotywy okazały się wyjątkowo trwałe i pozostawały w regularnej eksploatacji znacznie dłużej niż wcześniejsze serie importowane dla PKP. Ostatnie egzemplarze pracowały jeszcze po roku 2010.

EU06 odegrały również ogromną rolę kulturową. Dla wielu pokoleń kolejarzy i pasażerów były symbolem nowoczesnej kolei lat 60., 70. i 80. Charakterystyczny dźwięk silników trakcyjnych oraz sylwetka „Anglika” stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów krajobrazu polskich magistral kolejowych.

Do dziś lokomotywy EU06 są uznawane za jedne z najbardziej kultowych elektrowozów w historii PKP. Choć powstało ich tylko dwadzieścia, to właśnie one zapoczątkowały epokę nowoczesnych polskich lokomotyw elektrycznych. Bez serii EU06 nie byłoby późniejszych EU07, EP07 czy wielu innych konstrukcji wywodzących się z brytyjskiej licencji. „Angliki” na trwałe zapisały się więc jako jedne z najważniejszych pojazdów w historii trakcji elektrycznej w Polsce.