ET43 [205E] Prototyp (1976)

Polska lokomotywa przyszłości, która nigdy nie powstała

Projekt ET43 był jedną z najbardziej ambitnych i najmniej znanych koncepcji w historii polskiej trakcji elektrycznej. Oznaczona fabrycznie symbolem 205E lokomotywa miała stać się nową generacją ciężkiego elektrowozu towarowego dla PKP – nowocześniejszego, mocniejszego i bardziej zaawansowanego technologicznie niż eksploatowane wówczas serie ET22 oraz ET40. Choć projekt nigdy nie wyszedł poza etap koncepcyjny, do dziś pozostaje fascynującym przykładem ambitnych planów rozwoju polskiego kolejnictwa w latach 70.

W połowie lat 70. polska kolej znajdowała się w okresie bardzo intensywnego rozwoju przewozów towarowych. Gospodarka PRL była silnie uzależniona od transportu kolejowego, szczególnie w zakresie przewozu węgla kamiennego, rud metali, stali oraz surowców dla przemysłu ciężkiego. PKP przewoziły rocznie setki milionów ton ładunków, a istniejące lokomotywy coraz częściej pracowały na granicy swoich możliwości.

Podstawowym elektrowozem towarowym była wówczas seria ET22, natomiast na Magistrali Węglowej zaczynały pojawiać się nowoczesne dwuczłonowe ET40 produkowane przez zakłady Škoda w Czechosłowacji. Mimo dużej mocy obu konstrukcji PKP oraz polscy konstruktorzy zaczęli myśleć o jeszcze nowocześniejszych lokomotywach zdolnych do prowadzenia cięższych składów przy większych prędkościach handlowych i niższych kosztach eksploatacji.

W Centralnym Biurze Konstrukcyjnym Przemysłu Taboru Kolejowego rozpoczęto więc prace nad projektem nowej generacji ciężkiego elektrowozu oznaczonego symbolem 205E. Na PKP planowano dla niego oznaczenie ET43. Konstrukcja miała stanowić jakościowy krok naprzód względem ET22 i wykorzystywać najnowsze doświadczenia zdobyte podczas eksploatacji lokomotyw krajowych i zagranicznych.

Projekt ET43 przewidywał budowę bardzo nowoczesnego elektrowozu sześcioosiowego o układzie Co′Co′. Planowano zastosowanie nowych silników trakcyjnych większej mocy, ulepszonego zawieszenia oraz nowoczesnych układów sterowania. Konstruktorzy chcieli również poprawić właściwości dynamiczne pojazdu i zmniejszyć zużycie energii elektrycznej podczas prowadzenia ciężkich składów towarowych.

Szczególną uwagę poświęcono nowoczesności pudła lokomotywy. W projektach koncepcyjnych ET43 pojawiały się bardziej aerodynamiczne kształty, większe szyby kabiny maszynisty oraz całkowicie nowe rozwiązania stylistyczne wyraźnie odbiegające od klasycznych „kanciastych” elektrowozów pokroju ET21 czy ET22. Konstrukcja miała reprezentować zupełnie nową generację polskich lokomotyw elektrycznych końca lat 70.

Planowano również poprawę warunków pracy maszynistów. Kabiny miały być lepiej wyciszone, wyposażone w nowocześniejsze pulpity sterownicze oraz wydajniejsze ogrzewanie i wentylację. W tamtym okresie był to bardzo ważny kierunek rozwoju, ponieważ komfort pracy obsługi w starszych lokomotywach PKP pozostawiał wiele do życzenia.

Według założeń ET43 miała osiągać moc wyraźnie większą niż ET22 i pozwalać na prowadzenie cięższych składów bez konieczności stosowania trakcji podwójnej. Rozważano także możliwość przystosowania konstrukcji do pracy wielokrotnej oraz wykorzystania jej zarówno w ruchu towarowym, jak i przy ciężkich pociągach pasażerskich.

Mimo dużego zaawansowania prac koncepcyjnych projekt napotkał jednak poważne trudności. Polska gospodarka końca lat 70. zaczęła coraz silniej odczuwać kryzys ekonomiczny, a przemysł kolejowy miał problemy z wdrażaniem nowoczesnych technologii na dużą skalę. PKP dysponowały już ogromną flotą ET22, a równolegle trwała eksploatacja nowych ET40 i przygotowania do wdrożenia ciężkiej serii ET42.

W praktyce uznano, że uruchomienie całkowicie nowego typu lokomotywy byłoby zbyt kosztowne. Priorytetem stała się dalsza produkcja sprawdzonych konstrukcji oraz modernizacja istniejącego taboru. W rezultacie projekt ET43 nigdy nie wyszedł poza stadium dokumentacji i koncepcji technicznych. Nie zbudowano żadnego kompletnego prototypu lokomotywy.

Choć ET43 nigdy nie pojawiła się na torach, projekt odegrał ważną rolę w rozwoju polskiej myśli konstrukcyjnej. Wiele doświadczeń i rozwiązań analizowanych podczas prac nad 205E wykorzystano później przy modernizacjach ET22 oraz podczas projektowania kolejnych generacji polskich elektrowozów elektrycznych.

Dziś ET43 pozostaje jedną z najbardziej tajemniczych „lokomotyw widmo” w historii PKP. Dla miłośników kolei jest symbolem ambitnych planów rozwoju polskiej trakcji elektrycznej oraz przykładem konstrukcji, która mogła stać się następcą legendarnego „Byka”, lecz ostatecznie pozostała jedynie interesującą wizją przyszłości polskich kolei.