EP08 [4EA/102E] (1972)

Polska lokomotywa dużych prędkości

Lokomotywy serii EP08 były pierwszymi polskimi elektrowozami pasażerskimi zaprojektowanymi specjalnie do prowadzenia szybkich pociągów ekspresowych. Ich powstanie stanowiło ważny etap rozwoju trakcji elektrycznej w Polsce i było odpowiedzią na rosnące wymagania dotyczące prędkości oraz komfortu podróży na głównych magistralach kolejowych PRL. Dla wielu kolejarzy EP08 stała się symbolem nowoczesnej kolei lat 70. oraz początkiem epoki szybkiego ruchu pasażerskiego na PKP.

Pod koniec lat 60. Polskie Koleje Państwowe rozwijały coraz szybsze połączenia dalekobieżne. Budowana Centralna Magistrala Kolejowa miała umożliwić znaczne skrócenie czasu przejazdu pomiędzy Warszawą a Górnym Śląskiem i Krakowem. Eksploatowane wówczas lokomotywy EU07 i EP05 były konstrukcjami udanymi, jednak ich możliwości prędkościowe zaczynały być niewystarczające dla planowanego ruchu ekspresowego. Potrzebny był nowy elektrowóz zdolny do regularnej jazdy z prędkością 140–160 km/h.

Prace nad nową konstrukcją rozpoczęto na bazie bardzo udanej rodziny EU07. Projekt otrzymał oznaczenie fabryczne 4Ea, natomiast w zakładach Pafawag we Wrocławiu nadano mu oznaczenie konstrukcyjne 102E. W praktyce EP08 była rozwinięciem serii EU07, lecz dostosowanym do znacznie większych prędkości. Konstruktorzy skupili się przede wszystkim na poprawie właściwości biegowych, zwiększeniu mocy oraz modernizacji układu napędowego.

Pierwszy egzemplarz ukończono w 1972 roku. Lokomotywa otrzymała oznaczenie EP08-001 i rozpoczęła jazdy próbne na Centralnej Magistrali Kolejowej. Produkcję seryjną prowadzono w latach 1972–1976 w zakładach Pafawag we Wrocławiu. Łącznie powstało piętnaście egzemplarzy oznaczonych numerami EP08-001 do EP08-015.

Najważniejszą cechą nowej lokomotywy była możliwość prowadzenia pociągów z prędkością 160 km/h. Był to ogromny postęp w porównaniu z wcześniejszymi polskimi elektrowozami. Aby osiągnąć takie parametry, zastosowano nowe przełożenie przekładni trakcyjnej, zmodyfikowane zawieszenie silników oraz ulepszone wózki. Lokomotywa otrzymała również mocniejsze silniki trakcyjne typu EE541R rozwijające łączną moc około 3500 kW.

EP08 posiadała klasyczny dla polskich lokomotyw pasażerskich układ osi Bo′Bo′ i była zasilana napięciem 3 kV prądu stałego. Konstrukcja pudła wywodziła się bezpośrednio z EU07, jednak wprowadzono szereg zmian poprawiających aerodynamikę i wytrzymałość pojazdu. Charakterystycznym elementem stały się większe osłony reflektorów oraz bardziej nowoczesny wygląd czoła lokomotywy.

W latach 70. EP08 stały się najszybszymi seryjnymi lokomotywami elektrycznymi eksploatowanymi na PKP. Obsługiwały najbardziej prestiżowe pociągi ekspresowe kursujące między Warszawą, Katowicami, Krakowem, Poznaniem i Wrocławiem. Szczególnie mocno związane były z Centralną Magistralą Kolejową, gdzie wykorzystywano ich wysokie możliwości prędkościowe.

Mimo bardzo dobrych osiągów seria EP08 okazała się stosunkowo niewielka. Produkcja była kosztowna, a utrzymanie lokomotyw wymagało większej precyzji niż w przypadku prostszych EU07. Dodatkowo infrastruktura kolejowa w Polsce przez długi czas nie pozwalała na pełne wykorzystanie prędkości 160 km/h. W praktyce EP08 często prowadziły pociągi z prędkościami niższymi od swoich możliwości konstrukcyjnych.

Lokomotywy zyskały jednak bardzo dobrą opinię wśród maszynistów. Uważano je za dynamiczne, szybkie i wyjątkowo dobrze prowadzące się przy większych prędkościach. Dzięki dużej mocy EP08 świetnie radziły sobie z ciężkimi składami ekspresowymi, szczególnie na trasach o trudniejszym profilu.

W kolejnych dekadach część lokomotyw przechodziła modernizacje obejmujące między innymi nowe urządzenia sterowania, radiotelefony oraz zmiany wyposażenia kabiny maszynisty. Pomimo pojawienia się nowocześniejszych serii, takich jak EP09, lokomotywy EP08 przez wiele lat pozostawały ważnym elementem ruchu pasażerskiego PKP.

Dziś EP08 są uznawane za jedne z najbardziej charakterystycznych polskich elektrowozów pasażerskich epoki PRL. Choć wyprodukowano jedynie piętnaście egzemplarzy, seria ta odegrała ogromną rolę w rozwoju szybkiego ruchu kolejowego w Polsce. Były to pierwsze polskie lokomotywy seryjne stworzone z myślą o regularnej jeździe z prędkością 160 km/h i ważny krok na drodze do nowoczesnych połączeń ekspresowych na PKP.