EP02 [E110] (1953)

Pierwszy powojenny polski elektrowóz pasażerski

Lokomotywy serii EP02, początkowo oznaczone jako E110, były pierwszymi elektrycznymi lokomotywami pasażerskimi produkowanymi w Polsce po II wojnie światowej. Ich powstanie symbolizowało odbudowę polskiego przemysłu kolejowego po ogromnych zniszczeniach wojennych oraz początek nowego etapu rozwoju trakcji elektrycznej na PKP.

Po zakończeniu II wojny światowej polska kolej znajdowała się w bardzo trudnej sytuacji. Znaczna część infrastruktury była zniszczona, wiele linii kolejowych wymagało odbudowy, a przedwojenny tabor elektryczny praktycznie przestał istnieć. Ocalała jedynie pojedyncza lokomotywa dawnej serii EL.100. Mimo trudnych warunków już pod koniec lat 40. rozpoczęto prace nad odbudową elektryfikacji Warszawskiego Węzła Kolejowego i stworzeniem nowoczesnych elektrowozów krajowej produkcji.

W 1949 roku Polska podpisała umowę z brytyjskim „Contractors Committee for the Electrification of Polish Railways”, reprezentującym przemysł angielski. Na mocy kontraktu do kraju miały trafić silniki trakcyjne i wyposażenie elektryczne oparte na rozwiązaniach stosowanych jeszcze przed wojną w lokomotywach EL.100. Dzięki temu możliwe było rozpoczęcie budowy nowych pojazdów mimo ograniczonych możliwości krajowego przemysłu.

Dokumentację nowej lokomotywy opracowało w 1951 roku Centralne Biuro Konstrukcyjne Przemysłu Taboru Kolejowego w Poznaniu. Produkcję powierzono zakładom Pafawag we Wrocławiu – dawnej fabryce Linke-Hofmann, która po wojnie została odbudowana i stała się głównym producentem taboru kolejowego w Polsce. Konstrukcja otrzymała fabryczne oznaczenie 1E, natomiast na PKP początkowo oznaczano ją jako serię E110.

Pierwszy egzemplarz ukończono w sierpniu 1953 roku. Lokomotywa skierowana została na próby na zelektryfikowanych liniach wokół Warszawy. Było to ważne wydarzenie dla polskiego przemysłu – EP02 stał się pierwszym od podstaw zbudowanym po wojnie polskim elektrowozem pasażerskim. W latach 1953–1957 wyprodukowano osiem egzemplarzy oznaczonych numerami E110–E117. Po zmianie systemu oznaczeń PKP seria otrzymała nazwę EP02 i numery od EP02-01 do EP02-08.

Pod względem konstrukcyjnym EP02 stanowił rozwinięcie przedwojennych doświadczeń zdobytych przy budowie EL.100. Lokomotywa posiadała układ osi Bo′Bo′ oraz była przystosowana do zasilania napięciem 3 kV prądu stałego, które utrzymano jako standard elektryfikacji polskich kolei. W porównaniu do przedwojennych konstrukcji pojazd miał nowocześniejsze, spawane pudło zamiast konstrukcji nitowanej, bardziej opływowy kształt oraz lżejsze wózki. Były to rozwiązania odpowiadające światowym trendom konstrukcyjnym początku lat 50.

EP02 osiągał prędkość maksymalną 100 km/h i rozwijał moc około 1600 kW. Lokomotywy przeznaczono do prowadzenia pociągów pasażerskich i pośpiesznych. Początkowo obsługiwały trasy wychodzące z Warszawy między innymi w kierunku Łodzi i Katowic. W kolejnych latach przeniesiono je do Łodzi, a następnie do Dębicy, gdzie prowadziły pociągi na trasie Kraków – Przemyśl.

Mimo nowoczesnego wyglądu seria EP02 nie okazała się całkowicie udaną konstrukcją. Lokomotywy cierpiały na liczne problemy eksploatacyjne, szczególnie związane z układem biegowym i jakością wykonania części mechanicznych. Przy wyższych prędkościach pojawiały się drgania oraz problemy ze stabilnością jazdy. Z czasem maksymalną prędkość ograniczono nawet do 70 km/h. Jednak zdobyte doświadczenia okazały się niezwykle cenne dla polskiego przemysłu i zostały wykorzystane podczas projektowania późniejszych, znacznie bardziej udanych lokomotyw serii ET21 oraz EU06/EU07.

Pomimo stosunkowo krótkiej kariery liniowej EP02 odegrał ważną rolę w historii polskich kolei. Lokomotywy tej serii były symbolem odbudowy technicznej kraju po wojnie oraz dowodem, że polski przemysł potrafi ponownie projektować i produkować nowoczesny tabor elektryczny. Kilka egzemplarzy zachowano jako historyczne pojazdy muzealne, dzięki czemu do dziś przypominają o początkach powojennej elektryfikacji PKP.